سفارش امام صادق(ع) به زیارت قبر امام حسین(ع)
«میدان با تو خیابان با ما»

امام صادق(ع) برای شکوهمندسازی رخداد عاشورا و ترویج تفکر اهل‌ بیت(ع)، گریه و سوگواری برای امام حسین(ع) را در دو محور فردی و جمعی تبیین کرد. حضرت به ماه محرم و روز عاشوار اهمیتی ویژه ‌داد، شخصاً مجلس عزا بر‌پا کرد و دیگران را نیز به برپایی آن سفارش نمود و پاداش‌های متنوعی برای آن بیان فرمود. حضرت هم از گریه ملائکه در مجلس عزای حسینی خبر داد و هم سرایش یک بیت شعر دربارۀ اهل ‎بیت(ع) را مورد تأیید روح القُدُس اعلام کرد و بدین ترتیب، عاشورا را وارد ادبیات شیعی نمود.

سفارش به زیارت قبر امام حسین(ع)، با تکیه بر اصلِ همْ‌احساسی، راهکاری بود که تأثیر بیشتری در ترویج تفکر اهل‌بیت(ع) داشت. حضرت زائر قبر امام حسین(ع) را مانند زائر الهی در بلندای عرش خواند و تأکید داشت زیارتِ آن حضرت ترک نشود.

در سیرۀ امام صادق(ع) پیوند زیارت و سوگواریِ احساسی-حماسی اصل مهمی است، که بر اساس آن، حضرت افزون بر دستور بر حضور فیزیکی نزد قبر امام حسین(ع)، فرمان داد حضور زائر همراه با آه و نالۀ حماسی_عاطفی باشد، تا حضورش رؤیت‌پذیر و قابل سنجش گردد.

از این‌رو، امام(ع) از مِسْمَع‌بن‌‌عبدالملک کُرْدِین بَصْرِی پرسید:

- آیا به زیارت قبر امام حسین(ع) می‎روی؟

- آیا از مصائب او یاد می‎کنی؟

- آیا در غم او ضجّه می‌زنی، بی‌تاب و بی‌قرار می‌شویی؟

مِسْمَع‌ در پاسخ امام(ع) سوگند یاد کرد، که:

چندان ‌می‌گریم که آثار گریه بر من دیده می‌شود،

چندان از غذاخوردن می‌پرهیزم که اثرش در چهره‌ام نمایان می‌شود.

امام(ع) با شنیدن این اوصاف فرمود:
تو درشمار بی‌قرارانِ ما هستی: (إِنَّكَ مِنَ الَّذِينَ يُعَدُّونَ مِنْ أَهْلِ الْجَزَعِ لَنَا).

روایتی از امام باقر(ع) نیز پیوند زیارت و سوگ، یا به تعبیری شرط حضور حماسی_عاطفی را در زیارت امام حسین(ع) تأکید می‌کند؛ حضرت فرمود: کسی که امام حسین(ع) را در روز عاشورا «گریان» زیارت کند، در قیامت خداوند را با پاداش دو هزار حج، دو هزار عُمره و دو هزار جنگی ملاقات ‌کند، که همراه رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) بوده است.

برپایۀ روایات مربوطه:

- اصرار به حضور فیزیکی راهکاری بود برای درصحنه نگه داشتن مردم و ارتقای مقاومت‌ سیاسی آنان. گویا «تعظیم شعائر» نیز راهکاری برای حضور فیزیکی پیروان در صحنه اجتماع باشد.

- مرکز اصلی تجمع برای حضور فیزیکی، مرقد مطهر حسینی است.

- پیوند زیارت و سوگواری اصل مهمی است، که براساس آن، تنها حضور فیزیکی و داشتن زیارتی آرام و بی‌خبر نزد قبر امام حسین(ع) کفایت نمی‌کند، بلکه زائر باید در آنجا حضوری حماسی_عاطفی؛ رؤیت‌پذیر و قابل سنجش داشته باشد؛ حضوری با فریاد و گریۀ حماسی.
 از این رو، امام صادق(ع) ضمن توصیه هایی به جهت دهیِ زیارت حسینی و نیز در کنار مرقد بودن آن حضرت، آدابی برای سفر و نوع زیارت آن حضرت بیان فرمود.

- فراگیرکردن حضور و شور و حماسه، در قالبِ «زیارت از راه دور» برای بازماندگانی که امکان حضور در مرقد مطهر حسینی را نداشته‌اند. حضرت پاداش آنان را همسان با پاداش حاضران اعلام فرمود و قبولی زیارت و حاجت‌روایی آنان را نیز ضمانت کرد: «فَإِنِّی ضَامِنٌ عَلَی اللهِ تَعَالَی لِکُلِّ مَنْ زَارَ... مِنْ قُرْبٍ أَوْ بُعْد» تا آنان را نیز به‌ نوعی در این حضورِ شکوهمند شریک نماید.

- حضور و حماسۀ عُرفی در چارچوب آموزه‌های زیارتی مطلوب است؛ حضرت فرمود: نزد من چنان مصیبت بخوان که در جمع خودتان در کنار مرقد حسینی می‌خوانید (أبی هارون المكفوف: دخلت على أبي عبدالله(ع) فقال لي: أنشدنی فأنشدته، فقال: لا، کما تنشدون و کما ترثيه عند قبره). 

- سفارش‌ به پرهیز از خریدوفروش و عدم ذخیرۀ مواد غذایی در روز عاشورا، تأکیدی بر حضور شکوهمندِ حماسی_عاطفی در عزای حسینی است. 

*حضور که بستری مناسب برای ائمۀ اطهار(ع) فراهم می‌آورد تا بهتر و عمیق‌تر به هدایت جامعه و گسترش فکر شیعی بپردازند؛ به تعبیر امروزی «میدان با تو خیابان با ما».