متشابهات تاریخی در آثار سید مرتضی
24 بازدید
محل نشر: پژوهش و حوزه » بهار و تابستان 1382 - شماره 13 و 14 » (16 صفحه - از 219 تا 234)
نقش: نویسنده
سال نشر: 0000/00/00
وضعیت چاپ : چاپ شده
نحوه تهیه : فردی
زبان : فارسی
«سید مرتضى» (م 355) در فقه، اصول و کلام از «شیخ مفید» و در ادبیات از «ابوعبدالله مرزبانى» بهره گرفت و از «ابن بابویه» روایت نقل کرد و مسئولیت سیاسى و اجتماعى جز تدریس و تحقیق نپذیرفت و در ردیف چهره‏ هاى برجسته دنیاى اسلام قرار گرفت و خانه وى دارالعلم نامیده شد. ابوالعلاء معرّى وى را عصاره بشر و خانه او را خلاصه عالم معرفى کرده است. تعارض اخبار تاریخى با اصول کلامى گاهى موجب انکار برخى حوادث گذشته و گاهى موجب پرهیز از ورود به مباحث تاریخى است. سید مرتضى با دریافت این واقعیت که نباید به دلیل حفظ تفکرات کلامی، رخدادهای تاریخی را نادیده گرفت، نظریه «متشابهات تاریخى» را ارایه کرد. مطابق این نظریه، برای دستیابى به واقعیت هاى گذشته نه به ظاهر اخبار ساکت و رفتارهاى ظاهرى گذشتگان تکیه می شود و نه به اخباری که قابلیت پذیرش معانى متعدد دارند و نه به اخبار آحاد، بلکه باید برای تفسیر و تحلیل آن ها از دلیل قطعى و علم آور و در صورت فقدان، از عنصر «عقل» بهره برد، که در این صورت بى اشکال ترین راه براى اثبات مطالب است. در این دیدگاه این پرسش مطرح می شود که معیار محکم و متشابه بودن گزاره های تاریخى چیست؟ راهکار تمایز آن ها چیست؟ شیوه گذر از متشابهات برای رسیدن به مسلمات چیست؟ و با چه تعریفى از عقل، به تفسیر و تحلیل داده های تاریخی پرداخته می شود؟ این مقال در صدد ترسیم آرای سید مرتضی به پرسش های بالاست و نشان داده که وی با تکیه بر مسایل و اصول تثبیت شده کلامی مورد توافق همگان، به بررسى علل و عوامل تاریخى برای شناخت حادثه معتقد و ستیزه جویى، دوری گزینی از دیگران، عدم واکاوی اخبار و نیز پذیرش خبر از افراد نامرتبط را مانع شناخت حوادث تاریخی شمرده است. توجه به اقتضاءات زمانى، اوضاع پیرامونى و امور سیاسى، اجتماعى و فرهنگى عصر بروز حادثه، شخصیت شناسی بازیگران حادثه و نیز بررسى سندى روایات، کاوش هاى معنایى و غیر آن در تحلیل ها و نقدهاى تاریخى شیوه های سید مرتضی برای رسیدن به واقعیت یک حادثه تاریخی است.
آدرس اینترنتی